GPS jamming ve spoofing nedir?

Karıştırma (jamming)

Karıştırmada verici, GNSS frekanslarında gürültü yayınlar. Uçağın alıcısı uydu sinyallerini ayırt edemez ve konum çözümünü kaybeder. Uçak bunu fark eder: bildirdiği bütünlük değeri (NIC) düşer ve pilotlar GPS kaybı uyarıları görür.

Aldatma (spoofing)

Aldatmada verici, sahte uydu sinyalleri yayınlayarak alıcıyı yanlış bir konuma ikna eder. Karıştırmadan daha sinsidir: alıcı bir süre güvenle yanlış konum bildirebilir. Gözlemde bunun olası izi, bir uçağın bildirdiği konumun fiziksel olarak imkânsız biçimde sıçramasıdır; bu tek başına nedeni kanıtlamaz.

Karıştırma ve aldatma: fark nedir?

Karıştırmada uçak konumunu kaybeder ve bunu bilir; aldatmada konumu yanlış hesaplar ve bunun farkında olmayabilir. Karıştırma uçağın bildirdiği bütünlük değerlerinde (NIC, NACp) düşüş olarak görülebilir. Aldatma ise bütünlük değerlerinde hiçbir iz bırakmayabilir; olası izler, fiziksel olarak imkânsız konum sıçramaları ya da aynı bölgedeki uçakların tutarsız konumlarıdır.

Bu yüzden iki olay aynı yöntemle görülmez ve aynı kesinlikle söylenemez. Uçak aviyoniğindeki bir arıza da bütünlük değerlerini düşürebilir; yalnız ADS-B verisiyle karıştırma, aldatma ve arıza kesin olarak ayrılamaz.

Manzlytics aldatma konusunda ne söyler, ne söylemez?

Harita ve olay listesi esas olarak bütünlük değerindeki (NIC) düşüşlere dayanır; yani «GNSS bozulmasıyla uyumlu» anomalileri gösterir, nedenini söylemez. Konum sıçramaları ayrı, deneysel ve kural tabanlı bir katmandır: bu katman bir aldatma tespiti değil, incelenmesi gereken bir ipucudur ve kapalı gelir.

Veri tek kaynaktan (adsb.lol) gelir ve alıcı olmayan bölgelerde eksiktir. Bu nedenle bir bölgede olay görünmemesi, orada girişim olmadığı anlamına gelmez.

Havacılığa etkisi

GNSS kaybı; RNP yaklaşmaları, arazi uyarı sistemleri (TAWS), otomatik bağımlı gözetim (ADS-B) ve zaman senkronizasyonu gibi birçok sistemi etkiler. Mürettebat konvansiyonel navigasyona (VOR/DME, IRS) geçer; iş yükü artar, bazı yaklaşmalar kullanılamaz.

Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), GNSS kesintileri ve interferans konusunda güvenlik bilgi bülteni (SIB 2022-02) yayımlamış ve etkilenen bölgelerde dikkat çağrısında bulunmuştur.

Uçak verisinden ne görülebilir?

Her ADS-B konum mesajı, uçağın konumuna ne kadar güvendiğini bildiren bir bütünlük değeri taşır. Bir bölgedeki birçok uçak aynı anda düşük bütünlük bildiriyorsa, bu, orada GNSS bozulmasıyla uyumlu olabilir. Manzlytics bu mesajları altıgen hücrelerde toplayıp saatlik olarak haritalar.

Sık sorulan sorular

Harita gerçek zamanlı mı?

Hayır. Veri adsb.lol'un günlük arşivinden gelir ve günde birkaç kez işlenir; birkaç saat ile bir gün arası gecikmeli olabilir. Haritadaki veri yaşı etiketi gerçek durumu gösterir.

GPS jamming ile spoofing aynı şey mi?

Hayır. Karıştırmada alıcı sinyali kaybeder; aldatmada sahte sinyalle yanlış konuma ikna edilir. Aldatma, bütünlük değerlerinde iz bırakmayabilir ve daha zor görülür.

Manzlytics spoofing'i tespit eder mi?

Kesin olarak hayır. Bütünlük değerindeki düşüşleri ve deneysel konum sıçramalarını gösteririz; bunlar bir nedeni kanıtlamaz.

Renksiz bir bölge temiz mi demek?

Hayır. Taralı alanlarda veri yoktur. Gri hücrelerde ise güvenilir sonuç için yeterli uçak yoktur.

Hangi uçakların etkilendiğini görebilir miyim?

Evet. Bir hücreye tıkladığınızda etkilenen uçakların çağrı kodunu, ICAO kimliğini ve bildirdikleri en düşük NIC değerini görürsünüz.

Veriler nereden geliyor?

adsb.lol topluluk ağından (ODbL lisansı). Şu an tek kaynak bu; alıcı olmayan bölgelerde veri eksiktir.